Period od  nastanka  do 1848. godine

Godinom nastanka Novog Sada smatra se 1694. godina. Te godine izgrađen je mostobran na levoj obali Dunava nasuprot Petrovaradinskoj tvrđavi koja je i sama u to vreme bila na samom začetku gradnje, da bi svoj današnji izgled dobila tek u drugoj polovini XVIII veka tj. 1780. godine kada je njena gradnja završena. 

Prvim stanovnicima Novog Sada se smatraju 12 vojnika i 20 zanatlija. Oni su svi služili za potrebe tadašnjeg garnizona austrougarske vojske smeštenog na petrovaradinskoj strani. Prema izveštaju i popisu poreznika iz 1698. godine, oni poseduju kuće i trgovine, nešto malo stoke, zemlje ni malo, i skoro svi su Srbi. Ovo prvobitno naselje je nazivano suburbium Petrovaradiniense-predgrađem Petrovaradina tj. Petrovaradinski šanac, i Rascianica civitas trans Danuibum situata-Racka (srpska) varoš prekodunavska (Raitzenstadt-srpski grad). 

Oteto od bara i ritova, malo naselje Petrovaradinski šanac se brzo razvija. Već 1720. godine dobija prvu kuću na sprat. Pored brojnog srpskog življa naseljavaju ga i Nemci, Mađari, Jevreji, Grci, Cincari...(svi oni čine do 1/3 ukupnog stanovništva naselja). Godine 1722. u njemu se održava crkvenonarodni sabor na kome je proglašeno spajanje Karlovačke mitropolije sa Beogradskom. Najzad 1731. godine se otvara i prva škola u šancu.

Nakon pada Beograda u turske ruke, njegovo brojno stanovništvo, i to kako Srbi tako i Nemci, Grci, Bugari, Jevreji, Ugri, naseljava se u Petrovaradinski šanac. Na taj način se stanovništvo uvećalo i ubrzao se razvoj naselja. Šanac se početkom 40-tih godina XVIII veka toliko raširio da, prema mapi iz 1745. godine, već ima konture današnjeg grada.

Tadašnja vojna i komorska uprava Austrougarske gušili su nastojanje žitelja šanca da se njihova varoš razvije, i to predstavlja jedan od osnovih razloga za stvaranje ideje sticanja statusa slobodnog kraljevskog grada. 

Do ovog pokreta za elibertacijom šanca dolazi i zbog nastojanja vlasti Ugarske da se izvrši razvojačenje srpskih vojnih granica jer se faktička državna granica pomerila daleko na jug. Time bi i šanac potpao pod punu komorsku upravu, a istovremeno bi šanac napustio veliki broj srpskih graničara i oficira. Celu stvar je ubzala i konačna odluka 1746. godine o razvojačenju granica u Bačkoj. Veliki broj vojnog stanovništva je bio prisiljen da se preseli u Srem i Banat, u pojas faktičke granice prema Turskoj. Međutim nevojničko stanovništvo nastavlja borbu za elibertaciju šanca.

Uporni u svom nastojanju, srpski stanovnici šanca su 1747. godine zaključili sporazum sa ne srpskim delom stanovništva. Na osnovama ovog sporazuma će narednih stotinu godina počivati skladan i uređen život u naselju. Sporazumelii su se da će u magistratu (upravi) budućeg oslobođenog grada imati jednak broj predstavnika, jednaka prava u biranju senatora i činovnika, jednaku slobodu u ispovedanju svoje vere, podizanju crkvi i škola. 

Nakon postignutog sporazuma delegacija šanačkih građana - Racković, Vujić, Bogdanović, Rašković, Hajl i Anderle - putuje u Beč gde pozajmljuje novac za kupovinu statusa slobodnog kraljevskog grada. Uplativši 80,000 rajnskih forinti u srebru, naši preci, mahom trgovci i zanatlije, kupili su samostalnost i slobodu i time omogućili svoj napredak, napredak svih svojih potomaka kao i grada.Pozajmica je otplaćena livadama i pustarama koje je grad prodao svojim stanovnicima.