Zmaj Jovina ulica

Ulica od Trga slobode do Vladičanskog dvora. Nekada se Zmaj Jovina zvala Glavna ulica. U vreme Austrije zvala se nemački Nauptgasse, a posle Austrougarske nagodbe 1867. godine mađarski Fő utca, kasnije ulica Košut Lajoša, dok je za Srbe uvek bila Glavna ulica. Tu su se nalazili dućani i trgovački magazini, a ispred njih, celom dužinom ulice, bila je glavna pijaca. Kada je ulica premeštena, Glavna ulica postala je trgovački centar, sa prodavnicama i uglednim zanatskim radnjama. Najstarija zgrada je na broju 28 "Kod belog lava" sagrađena 1780. godine.

Između dva svetska rata nosila je ime kralja Petra I. Za vreme okupacije nazvana je po Musoliniju. Posle oslobođenja, zakratko je ponovo bila Kralja Petra I, zatim Maršala Tita, i konačno Zmaj Jovina.

Današnje ime ulice je Zmaj Jovina, po književniku Jovan Jovanović Zmaju (Novi Sad 1833 - Sremska Kamenica 1904). Njegova rodna kuća nalazi se u ulici Zlatne grede. Jedno je od najvećih i najpopularnijih imena u srpskoj poeziji. Najveći je srpski dečiji pesnik. Uređivao književne, političko-satirične i dečije listove i časopise. U ulici koja nosi njegovo ime nalazi se spomenik delo Dragana Nikolića iz 1984. godine, a bista i spomen ploča se nalaze u ulici Zlatne grede br. 4.

Zgrade u Zmaj Jovinoj ulici pripadaju različitim stilovima - od baroka, preko klasicizma, do neorenesanse.
Danas, ona je glavna ulica u pešačkoj zoni Novog Sada sa mnoštvom trgovačkih i ugostiteljskih radnji.

Pašićeva ulica

Pašićeva ulica se u 18. veku zvala Ćurčijska, po zanatlijama koje su u toj ulici imale radnje.  Na uglu sadašnje Pašićeve i Grčkoškolske ulice nalazila se i rodna kuća Marije Trandafil, poznate srpske dobrotvorke. Nakon njene smrti u lokalu kuće "Kod ikone" otvorila se čuvena apoteka "Kod spasitelja" a od 1913. godine tu je radila Popovićeva apoteka koja je nacionalizovana polovinom 20. veka.


Danas se u Pašićevoj ulici nalaze brojna znamenita zdanja.

Matica Srpska - nalazi se na uglu Pašićeve i ulice Matice Srpske. Matica Srpska je najstarija kulturno-naučna institucija u Vojvodini (i u celoj zemlji) osnovana 1826. u Pešti, a preseljena 1864. godine u Novi Sad. Zgrada u kojoj se trenutno nalazi Matica Srpska podigla je Marija Trandafil početkom XX veka i sagrađena je u pseudoklasicističkom stilu za potrebe sirotišta.


Srpska akademija nauka i umetnosti - zgrada poznatija kao Platoneum nalazi se u Pašićevoj br. 6. Tu se nalazi Ogradak SANU. Izgrađena je u XVIII veku. Stradala je tokom bombardovanja u buni 1849. godine. Obnovljena je 1852. 1861. kupuje je vladika bački Platon Atanacković, koji daje da se izgradi još jedan sprat. Zgrada je po vladici Platonu dobila ime. Tokom više od jednog veka i pored zaveštanja, kojim je darodavac zgradu namenio Srpskom akademskom institutu, njena namena se menjala. Jedno vreme tu je bila smeštena Matica srpska, zatim čitaonica, Druga muška gimnazija, Filozofski fakultet.


Saborna crkva - Prvi podatci datiraju još iz 1734. godine. Saborna crkva sv. Đorđa sagrađena je od kamena i opeke i slična je baziliki sa visokim tornjem. Nakon stradanja u buni, juna 1849. godine, velika obnova je izvedena od 1851 do 1853. godine. Vremenom crkva je oronula i 1902. godine obnovljena je i drugi put. Tada je sagrađen nov, visok zvonik, crkva je dobila nov enterijer, nov mobilijar, zidne kompozicije koje je naslikao Stevan Aleksić, a ikone je naslikao u Beču srpski slikar Paja Jovanović.


Danas ulica nosi naziv po državniku Nikoli Pašiću (Zaječar 1845 - Beograd 1926). Danas uziman kao primer veštog političara i pregovarača. Za vreme studija u Švajcarskoj upoznao se sa Bakunjinim, prišao socijalistima i u Srbiji prihvatio ideje Svetozara Markovića. Posle razlaza osniva Narodnu radikalnu stranku (1881) i postaje njen vođa. Sa svojom strankom preuzeo je vlast 1888. Od dolaska na vlast kralja Petra I, on je skoro sve do svoje smrti u vladi kao ministar spoljnih poslova ili predsednik vlade i svi važniji događaji u srpskoj i jugoslovenskoj istoriji u tom razdoblju vezani su za njegovo ime. Igrao je vidnu ulogu u stvaranju države SHS, koju je zastupao na Mirovnoj konferenciji u Parizu.

Futoška ulica (sa Jevrejskom ulicom)
Jevrejska: od Pozorišnog trga do Bulevara Oslobođenja
Futoška ulica: produžetak Jevrejske do Futoškog puta.

Futoška ulica je jedna od najstarijih pravaca u Novom Sadu. Ona je, još od najranijih dana, povezivala naselje sa Futogom, u XVII i XVIII veku veoma važnim trgovačkim središtem, u kome su se održavali vašari poznati širom tadašnje Evrope. U ovoj ulici je 1860. godine otvoreno Katoličko groblje, a nešto kasnije sagrađena je kasarna preko puta njega. U tom momentu bie su to dve poslednje odrednice na ovom pravcu u gradu.



U Futoškoj ulici nalazi se i Rimokatolička crkva svetog Roka.

Novosadska Jodna banja nastala je krajem XIX veka kada se iz arterskog bunara pojavila topla, mineralna, jodna voda, temperature 24,6C, čija je lekovitost kasnije analizirana i potvrđena. Prvi idejni projekat za gradnju velike zgrade Jodne banje napravljen je 1905. godine, ali nije realizovan. Nešto kasnije, naručen je projekat kod arhitekte Imrea Franšeka iz Budimpešte koji je, pored ostalog, zahtevao da se arterijsko kupatilo gradi na sredini parka. Gradnja je početa 1908. Secesijska zgrada Jodne banje spada u grupu najmarkantnijih objekata na zapadnoj strani grada i doprinosi ambijentalnom kvalitetu kraja u kome se našla.



Jevrejska sinagoga sa Crkvenom opštinom i bivšom Jevrejskom školom nalazi se u Jevrejskoj ulici broj 11. Podignuta je 1909. godine u stilu mađarske secesije, prema projektu peštanskog arhitekta Lipota Baumhorna, a sve tri građevine čine skladnu arhitektonsku celinu. Danas se u ovoj velelepnoj građevini održavaju muzičke manifestacije, jer je bivša molitvena dvorana izvanredno akustična.



Futoška pijaca na sadašnjoj lokaciji oformljena je početkom XX veka. Prostire se na površini od 5000 m2. Jedna je od najposećenijih i najbolje snabdevenih poljoprivrednim proizvodima i raznovrsnom mešovitom robom.

Miletićeva (ulica Svetozara Miletića)

Miletićeva ulica je dugo nosila naziv Lebarska ili Lebarski sokak po brojnim pekarskim radnjama u njoj.
Gostionica "Kod Kamile" jedna je od najpoznatijih u gradu u drugoj polovini 19. veka - mesto gde su se sretali književnici, novinari, pesnici, slikari i drugi kulturnjaci novosadskog javnog života.

Kada se iz Zmaj Jovine ulice uđe u Miletićevu, u četvrtoj kući s leve strane, na broju 7, je restoran "Lipa" a tu je i istoimeni bife. Pre 125 godina, kada je Miletićeva još bila Lebarski sokak, tu se nalazila čuvena gostionica s pivnicom koji su Novosađani po nemačkom nazivali "Linda" ili "Zur Linde" i koja je važila za purgersku kafanu gde su rado dolazili oficiri, lekari, profesori, činovnici i bogati trgovci. "Linda" je bila deo starog kulturnog miljea Novog Sada. Bila je to kafana u kojoj je bilo bitno biti viđen, ali i spominjan. Svako društvo, i to obavezno samo muško, imalo je svoj "štantis", to jest astal i to su konobari veoma poštovali. Između ostalih, tu su svraćali književnik Laza Kostić, slikar Uroš Predić, advokat dr Vlade Stratimirović. Među gostima je bilo Srba, Jevreja, Slovaka, Mađara i Nemaca. U godinama posle II svetskog rata "Lipa" je bila i studentski restoran i menza, a krajem prošlog veka je temeljno restaurirana i u mnogome je poprimila raniji izgled.



Na uglu Miletićeve i Grčkoškolske ulice i danas je jedna od najlepših građevina u Novom Sadu, nekada zgrada Centralnog kreditnog zavoda čiji je jaedan od glavnih osnivača bio čuveni Lazar Dunđerski.



Na uglu Miletićeve i Nikolajevske ulice nalazi se Srednjoškolski dom.
Učitelj Gavra Putnik 1888. godine pokreće inicijativu da se učitelji sa područija Karlovačke mitropolije udruže i osnuju Konvikt radi školovanja svoje i druge dece u kome bi učenici imali besplatan stan, hranu i nadzor. Izabran je Novi Sad koji je u to vreme bio ekonomski, kulturni i školski srpski centar, a u izradi pravilnika učestvovao je i pesnik Jovan Jovanović Zmaj. Srpski učiteljski konvikt, kako se tada zvao, počeo je sa radom 1895. godine sa 25 pitomaca i 18 pitomica. Od tada je menjao ime nekoliko puta, ali nikad namenu. Od 1968. godine postaje ženski Srednjoškolski dom.
Izgradnja doma realizovana je sredstvima darodavaca i dobrotvora iz reda sveštenstva (mitropolit sremsko-karlovački i patrijarh Georgije Branković), privrednika (Veleposednik Lazar Dunđerski) ali i učitelja (učitelji Aleksandar i Milan Konjović), samog prvog upravnika doma (Arkadije Varađanin) kao i organizovanjem dobrotvornih priredbi i balova.

 

Ulica danas nosi ime Svetozara Miletića (Mošorin 1826 - Vršac 1901) političar, vođa Srba u Vojvodini.
Gimnaziju učio u Novom Sadu, Modri i Požunu. U Beču je doktorirao prava 1854. Napisao je pesmu Već se srbska zastava vije svuda javno, koja se pevala kao himna Vojvodine. Veliki borac za prava i slobodu Srba u Austrougarskoj i najistaknutija politička ličnost svoga doba. Bio je pokretač i vodeća ličnost Ujedinjene omladine srpske, osnivač i vođa Srpske narodne slobodoumne stranke. Biran je za poslanika u hrvatskom i ugarskom saboru 1865. Dva puta je biran za Gradonačelnika Novog Sada 1861 i 1867. Počiva na Uspenskom groblju. Spomenik mu je na Trgu slobode, rad vajara Ivana Meštrovića, spomen ploče u Dunavskoj 14 i Trg Toze Markovića 1.

Hotel Vojvodina
Sagrađen 1854. godine. Prvo ime hotela je bilo Carica Jelisaveta a zatim kraljica Marija. Od 1748. godine pa narednih 100 godina kao vlasnici monopolske gradske pivare meljali Mihael Braunraš, Franc Vurmb, Simeon Perišić, Petar Saranda. Nakon bombardovanja 1849 od nje su ostale samo ruševine, koje je kupio Johan Ajgler, i na istom placu podigao elitni hotel i dao mu ime "Jelisaveta" po supruzi Franje Josifa.

Njegov poznoklasicistički primarni spoljašnji izgled, kao ni enterijer do danas nisu bitno promenjeni. Ulična fasada više od 60m široka, s 24 vertikalna otvora spada među najupadljivije u starom gradskom jezgru.
"Jelisaveta je bila jedna od omiljenih mesta okupljanja novosadske gospode, umetničkog sveta, ali i boemije. Naročito kad se u dvorište uselila glumačka bratija u vreme kada je Lazar Dunđerski bio vlasnik hotela.
Kad se kralj Aleksandar Karađorđević Ujedinitelj oženio ruskom princezom Marijom, hotel je u njenu čast promenio ime u "Kraljicu Mariju".
Sledeći vlasnik Gedeon Dunđerski se nikada nije  bavio hotelijerskim poslom, pa je zdanje izdao u zakup Frajdu i sinovima, a kasnije Karku Šolcu. Hotel je reklamiran kao najsavremeniji u gradu, sa 60 moderno nameštenih soba, toplom i hladnom vodom, posebnim kupatilom, najboljom kuhinjom i velikim izborom prvoklasnih vina.

U međuratnom periodu, uz kafanu pored uličnog prolaza, bile su parfimerija "Lukac" i tekstilna radnja familije Prodanović, dok je u desnom dvorišnom krilu bila ekskluzivno nameštena "Žuta sala". Centralni deo prizemlja hotela zauzimala je kafana, gde se odvijao intenzivan varoški društveni život.

Nakon II svetskog rata hotel je nacionalizovan, dobivši novo i danas aktuelno, lokalpatriotsko ime "Vojvodina", ali mu to nije pomoglo da ikad više dostigne popularnost iz prethodnih vekova.

Pozorište Laze Dunđerskog

Magistrat je 1892. naredio upravi SNP-a da se zbog tobožnje ruiniranosti opasne po život iseli iz svoje "Gradske dvorane" u ulici Dobrog pastira na Trifkovićevom trgu gde su 21 godinu igrane predstave. Najbogatiji Srbin svoga doba, veleposednik Lazar Dunđerski (1833 - 1917) je o svom trošku srušio zgradu, otkupio sav materijal, angažovao uglednog arhitektu Vladimira Nikolića i februara 1895. u dvorištu "Jelisavete" čiji je vlasnik u međuvremenu postao, otvorio novo teatarsko zdanje. Imalo je 650 mesta u parteru i ložama i na dve galerije, prostranu pozornicu i glumačke garderobe. Pozorište je svečano otvoreno 4/16. februara 1895, a SNP je na ime zakupnine vlasniku plaćalo kiriju od jedne forinte.  Noću, između 27. i 28. januara 1928. izbio je požar na tavanu pozornice i proširio se na celu zgradu. U požaru su uništene najveće dragocensti SNP: najvažniji dokumenti o radu SNP, sjajne dekoracije, kostimi vezeni srmom i zlatom i dugo sakupljana biblioteka pozorišnih dela.